| علل و عوامل موثر بر اعتياد

      | عوامل مخاطره آميز

      | عوامل مخاطره آميز فردي

      | عوامل مخاطره آميز بين فردي و محيطي

      | عوامل مخاطره آميز اجتماعي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     + علل و عوامل موثر بر اعتياد

 اعتياد يك بيماري زيست شناختي ، روانشناختي و اجتماعي است عوامل متعددي در اتيولوژي سوء مصرف و اعتياد موثر هستند كه در تعامل با يكديگر منجر به شروع مصرف و سپس اعتياد مي شوند . عوامل موثر بر فرد محيط فرد و عوامل اجتماعي ، عوامل در هم بافته اي هستند كه بر يكديگر تاثير ميگذارند درك كليه علل و عوامل زمينه اي موجب ميشود تا روند پيشگيري ، شناسايي ، درمان و پيگيري به طور هدفمند طرح ريزي شود .

بنابراين ، آشنايي با عوامل زمينه ساز مستعد كننده بروز اعتياد و نيز عوامل محافظت كننده در مقابل آن از دو جهت ضرورت دارد .

1 - شناسايي افراد در معرض خطر اعتياد و اقدامهاي پيشگيرانه لازم براي آنان

2 - انتخاب نوع درمان و اقدامهاي خدماتي و حمايتي و مشاوره اي لازم براي معتادان

 

                                                                     رفتن به منوي قبلي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     +  عوامل مخاطره آميز

عوامل مخاطره آميز مصرف مواد شامل عوامل فردي ، عوامل بين فردي و محيطي و عوامل اجتماعي است .

 

                                                                     رفتن به منوي قبلي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     + عوامل مخاطره آميز فردي

+ دوره نوجواني

+ استعداد ارثي

+ صفات شخصيتي :

* صفات ضد اجتماعي

* پرخاشگري

* اعتماد به نفس پايين

+ اختلالهاي رواني

* افسردگي اساسي

* فوبي

+ نگرش مثبت به مواد

+ موقعيت هاي مخاطره آميز

* ترك تحصيل

* بي سرپرستي

+ تاثير مثبت مواد بر فرد

در اينجا به شرح هر يك از عوامل فوق مي پردازيم :

دوره نوجواني : مخاطره آميز ترين دوران زندگي از نظر شروع به مصرف مواد دوره نوجواني است . نوجواني دوره انتقال از كودكي به بزرگسالي و كسب هويت فردي و اجتماعي است در اين دوره ميل به استقلال و مخالفت با والدين به اوج خود ميرسد و نوجوان براي اثبات بلوغ و فرديت خود ارزشهاي خانواده را زير سوال ميبرد و سعي در ايجاد و تحليل ارزشهاي جديد خود دارد مجموعه اين عوامل ، علاوه بر حس كنجكاوي و نياز به تحرك تنوع و هيجان فرد را مستعد مصرف مواد مي نمايد .

ژنتيك :

شواهد مختلفي از استعداد ارثي اعتياد به الكل و مواد وجود دارد تاثير مستقيم عوامل ژنيتيكي عمدتا از طريق اثرات فارماكوكينتيك و فاركوديناميك مواد در بدن ميباشد كه تعيين كننده تاثير مواد بر فرد است برخي از عوامل مخاطره آميز ديگر نيز تحت نفوذ عوامل ژ نيتكي هستند مانند برخي اختلال هاي شخصيتي و رواني و عملكرد نامناسب تحصيلي ناشي از اختلالهاي يادگيري .

صفات شخصيتي عوامل مختلف شخصيتي با مصرف مواد ارتباط داند از اين ميان ، برخي از صفات بيشتر پيش بيني كننده احتمال اعتياد هستند و به طور كلي فردي را تصوير مي كنند كه با ارزشهاي يا ساختارهاي اجتماعي مانند خانواده مدرسه و مذهب پيوندي ندارد و يا از عهده انطباق ، كنترل يا ابراز احساسهاي درد ناكي مثل احساس گناه ، خشم و اضطراب بر نمي آيد اين ثفات عبارتند از : عدم پذيرش ارزشهاي سنتي و رايج مقاومت در مقابل منابع قدرت نياز شديد به استقلال ، صفات ضداجتماعي ، پرخاشكري شديد ، احساس فقدان كنترل بر زندگي خود ، اعتماد به نفس پايين ، فقدان مهارت مقاومت د ربرابر پيشنهاد هاي خلاف ديگران ، فقدان مهارتهاي اجتماعي و انطباقي از آنجا كه اولين مصرف مواد معمولا از محيطهاي اجتماعي شروع مي شود هر فدر فرد قدرت تصميم گيري و مهارت ارتباطي بيشتري داشته باشد بهتر مي تواند در مقابل فشار همسالان مقاومت كند .

اختلال هاي رواني :

در حدود 70 درصد موارد همراه با اعتياد اختلال هاي ديگر روانپزشكي نيز وجود دارد شايع ترين تشخيصها عبارتند از : افسردگي اساسي ، اختلال شخصيت ضد اجتماعي ،‌فوبي ، ديس تايمي ، اختلال و سواسي

جبري اختلال پانيك ، مانيا ، اسكيزوفرني

نگرش مثبت به مواد :

افرادي كه نگرشها و باوردهاي مثبت و يا خنثي به مواد مخدر دارند احتمال مصرف و اعتيادشان بيش از كساني است كه نگرشهاي منفي داند اين نگرشهاي مثبت معمولا عبارتند از كسب بزرگي و تشخص رفع دردهاي جسمي و خستگي ، كسب آرامش رواني ، توانايي مصرف مواد بدون ابتلا به اعتياد

 

موقعيت هاي مخاطره آميز فردي :

بعضي از نوجوانان در موقعيت ها يا شرايطي قرار دارند كه آنان را در معرض خطر مصرف مواد قرار مي دهد مهمترين اين موقعيتها عبارتند از : در معرض خشونت قرار گرفتن در دوران كودكي و نوجواني ، ترك تحصيل بي سرپرستي يا بي خانماني ، فرار از خانه ، معلوليت جسمي ، ابتلا به بيماريهاي يا دردهاي مزمن حوادثي مثل از دست دادن نزديكان يا بلاياي طبيعي ناگهان نيز ممكن است منجر به واكنشهاي حاد رواني شود در اين حالت فرد براي كاهش درد و رنج و انطباق با آن از مواد استفاده ميكند.

تاثير مواد بر فرد :

اين متغير وقتي وارد عمل ميشود كه ماده حداقل يكبار مصرف شده باشد چگونگي تاثير يك ماده بر فرد تابع خواص ذاتي ماده مصرف كننده به ميزان قابل توجهي به مشخصات او بستگي دارد اين مشخصات عبارتند از : شرايط جسمي فرد انتظار فرد از مواد تجربيات قبلي تاثير مواد بر فرد مصرف كننده به ميزان قابل توجهي به مشخصات او بستگي دارد اين مشخصات عبارتند از شرايط جسمي فرد انتظار فرد از مواد ، تجربيات قبلي تاثير مواد و مواد ديگري كه هم زمان مصرف شده اند مواد مختلف نيز تاثير هاي متفاوتي بر وضعيت فيزيولوژيك و رواني فرد دارد مثلا هروئين و كوكاثين سرخوشي شديد ، الكل آرامش و نيكوتين مختصري هشياري و آرامش ايجاد مي كند .

 

 

                                                                     رفتن به منوي قبلي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

      + عوامل مخاطره آميز بين فردي و محيطي

- عوامل مربوط به خانواده

غفلت از فرزندان

وجود الگوي نامناسب در خانواده

خانواده آشفته

- عوامل مربوط به دوستان

دوستان مصرف كننده مواد

- عوامل مربوط به مدرسه

فقدان محدوديت

فقدان حمايت

عوامل مربوط به محل سكونت

شيوع خشونت و اعمال خلاف

در اينجا به شرح هر يك از عوامل فوق مي پردازيم

عوامل مربوط به خانواده :

خانواده اولين مكان رشد شخصيت باورها و الگوهاي رفتاري فرد است خانواده علاوه بر اينكه محل حفظ و رشد افراد و كمك به جل استرس و پاتولوژي است منبعي براي تنش ، شكل و اختلاف نيز ميباشد . نا آگاهي والدين ، ارتباط ضعيف والدين و كودك ، فقدان انضباط در خانواده ، خانواده متشنج ي آشفته و از هم گسيخته ، احتمال ارتكاب به انواع بزهكاريها مانند سوء مصرف مواد را افزاريش ميدهد . همچنين واالديني كه مصرف كننده مواد هستند باعث مي شود فرزندان با الگو برداري از رفتار آنان مصرف مواد را يك رفتار بهنجار تلقي و رفتار مشابهي پيشه كنند .

تاثير دوستان :

تقريبا در 60 درصد موارد اولين مصرف مواد به دنبال تعارف دوستان رخ ميدهد ارتباط و دوستي با همسالان مبتلا به سوء مصرف مواد عامل مستعد كننده قوي براي ابتلاي نوجوانان به اعتياد است مصرف كنند گان مواد براي گرفتن تاييد رفتار خود از دوستان سعي مي كنند آنان را وادار به همراهي با خود نمايند گروه همسالان به خصوص در شروع مصرف سيگار و حشيش بسيار موثر هستند بعضي از دوستيها صرفا حول محور مصرف مواد شكل ميگيرد نوجوانان بع تعلق به يك گروه نياز مندند و اغلب پيوستن به گروههايي كه مواد مصرف مي كنند بسيار آسان است هر چه پيوند فرد با خانواده مدرسه و اجتماعات سالم كمتر باشد احتمال پيوند او با اين قبيل گروه ها بيشتر مي شود .

عوامل مربوط به مدرسه :

از آنجا كه مدرسه بعد از خانواده مهم ترين نهاد آموزشي و تربيتي است مي تواند از راههاي زير زمينه ساز مصرف مواد در نوجوانان باشد :

بي توجهي به مصرف مواد فقدان محدوديت يا مقررات جدي منع مصرف در مدرسه استرسهاي شديد تحصيلي و محيطي فقدان جمايت معلمان و مسئولان از نيازهاي عاطفي و رواني به خصوص به هنگام بروز مشكلات و طرد شدن از طرف آنان

* عوامل مربوط به محل سكونت : عوامل متعددي در محيط مسكوني مي تواند موجب گرايش افراد به مصرف مواد شود فقدان ارزشهاي مذهبي و اخلاقي شيوع خشونت و اعمال خلاف وفور مشاغل كاذب آشفتگي و ضعف همبستگي بين افراد محل و حاشيه نشيني از جمله اين عوامل هستند .

 

                                                                     رفتن به منوي قبلي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     +  عوامل مخاطره آميز اجتماعي

فقدان قوانين و مقررات جدي ضد مواد مخدر

بازار مواد

مصرف مواد به عنوان هنجار اجتماعي

كمبود فعاليتهاي جايگزين

كمبود امكانات حمايتي ، مشاوره اي و درماني

توسعه صنعتي ،‌محروميت اجتماعي - اقتصادي

مشخصات فردي و عوامل محيطي بخشي از علل اعتياد هستند و بخش ديگر را بازار هاي بين المللي مواد و عوامل اجتماعي - اقتصادي حاكم بر جامعه تشكيل مي دهند اين عوامل عبارتند از :

قوانين : فقدان قوانين جدي منع توليد ، خريد و فروش حمل و مصرف مواد موجب وفور و ارزاني آن ميشود .

بازار مواد :

ميزان مصرف مواد با قيمت آن نسبت معكوس دارد هرچه قيمت مواد كاهش يابد تعداد افرادي كه بتوانند آن را تهيه كنند افزايش مي يابد .

همچنين سهل الوصول بودن مواد به تعداد مصرف كنندگان آن مي افزايد

مصرف مواد به عنوان هنجار اجتماعي :

در جوامعي كه مصرف مواد نه تنها ضد ارزش تلقي نمي شود بلكه جزئي از آداب و سنن جامعه و يا نشان تمدن و تشخص و وسيله احترام و پذيرايي است ، مقاومتي براي مصرف مواد وجود ندارد و سو، مصرف و اعتياد شيوع بيشتري دارد .

كمبود امكانات فرهنگي ، ورزشي ، تفريحي : كمبود امكانات لازم براي ارضايث نيازهاي طبيعي رواني و اجتماعي نوجوانان و جوانان از قبيل كنجكاوي تنوع طلبي هيجان ماجراجويي مورد تاييد و پذيرش قرار گرفتن و كسب موفقيت بين همسالان موجب گرايش آنان به كسب لذت و تفنن از طريق مصرف مواد و عضويت در گروههاي غير سالم مي شود .

عدم دسترسي به سيستمهاي خدماتي ، حمايتي مشاوره اي و درماني :

در زندگي افراد موقعيتها و مشكلاتي پيش مي آيد كه آنان را از جهات مختلف در معرض خطر قرار مي دهد فقدان امكانات لازم يا عدم دسترسي به خدماتي كه در چنين مواقعي بتواند فرد را از نظر رواني ، مالي ، شغلي ، بهداشتي و اجتماعي حمايت نمايد فرد را تنها و بي پناه بدون وچود سطح مقاومت اجتماعي رها ميكند .

توسعه صنعتي جامعه ، مهاجرت ، كمبود فرصتهاي شعلي و محروميت اقتصادي - اجتماعي :

توسعه صنعتي جوامع را به سمت شهري شدن و مهاجرت از روستاها به شهر ها سوق مي دهد مهاجرت باعث مي شود تا فرد براي اولين بار با موانع جديدي برخورد نمايد . جدايي از خانواده ، ارزشهاي سنتي  و ساختار حمايتي قبلي به تنهايي به انزوا و نااميدي فرد مي انجامد كم سوادي فقدان مهارتهاي شغلي عدم دسترسي به مشاغل مناسب و به دنبال آن محدودينت در تامين نيازهاي حياتي و اساسي زندگي و تلاش براي بقا فرد را به مشاغل كاذب با خريد و فروش مواد ميكشاند و يا براي انطباق با زندگي سخت روزمره و شيوه جديد زندگي به استفاده از شيوه هاي مصنوعي مانند مصرف مواد سوق ميدهد .

                                                                     رفتن به منوي قبلي